Uzmanlık Alanları
1- Akciğer kanserini tanımlar mısınız? Akciğer kanserini diğer kanserlerden ayıran özellikler nelerdir?
Akciğer kanseri, akciğer veya bronş dokusundaki hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkan ciddi bir hastalıktır. Günümüzde dünya genelinde en sık görülen kanser olmasının yanı sıra kansere bağlı ölümlerin de başlıca nedenidir.
Akciğer kanserini öne çıkaran başlıca özellikler; hastalığın çoğu zaman ileri evrede tanı alması, yüksek hastalık yüküne sahip olması ve önemli ölçüde önlenebilir olmasıdır. Hastalık erken evrede saptandığında cerrahi başta olmak üzere uygulanabilecek tedavi seçenekleri artmakta ve başarılı sonuç alma olasılığı belirgin biçimde yükselmektedir. Bu nedenle diğer bütün kanserlerde olduğu gibi akciğer kanserinde de erken tanı büyük önem taşır.
Tütün ve tütün ürünlerinin kullanımı en önemli risk faktörüdür. Bununla birlikte pasif içicilik, hava kirliliği, radon, asbest ve bazı mesleki maruziyetler de hastalığın gelişme riskini artırabilir. Ayrıca akciğer kanseri, yaşamı boyunca hiç sigara içmemiş kişilerde de görülebilir.
2- Akciğer kanseri kadınlarda ne sıklıkta görülür ve kadınlar açısından neden önemlidir?
Güncel küresel verilere göre akciğer kanseri, kadınlarda meme kanserinden sonra en sık görülen ikinci kanser ve kansere bağlı ölümlerin ikinci en sık nedenidir. Bazı ülkelerde ise kadınlarda kansere bağlı ölümlerde ilk sırada yer almaktadır. Bu tablo, akciğer kanserinin kadın sağlığı açısından ne kadar önemli olduğunu açıkça göstermektedir.
Meme kanseri konusunda uzun yıllardır sürdürülen farkındalık çalışmaları, tarama programları ve toplumsal kampanyalar sayesinde kadınlarda yüksek bir bilinç oluşmuştur. Bunların tümü son derece doğru ve değerli çalışmalardır. Ancak benzer bir farkındalığın akciğer kanseri konusunda da oluşturulması gerekir.
Akciğer kanserinin yalnızca erkeklerde veya yalnızca sigara içen kişilerde görüldüğüne ilişkin yanlış düşünce, kadınların belirtileri önemsememesine ve hekime geç başvurmasına yol açabilir. Oysa sigara içmeyen kadınlarda da akciğer kanseri görülebilmektedir. Bu nedenle kadınların hastalığın risk faktörleri ve belirtileri konusunda bilinçlendirilmesi önemlidir.
3- Akciğer kanseri geçmişte de kadınlarda ve erkeklerde günümüzde olduğu kadar sık görülen bir kanser miydi?
Akciğer kanseri, sigara kullanımının kitlesel olarak yaygınlaşmasından önce oldukça ender görülen bir hastalıktı. Öyle ki 1912 yılında dünya tıp literatüründe yayımlanmış yalnızca 374 akciğer kanseri olgusu bulunuyordu.
Hastalığın görülme sıklığı 20. yüzyılın ilk yarısından itibaren, özellikle erkeklerde hızla artmaya başladı. Bu artış; sigaranın endüstriyel ölçekte üretilmesi, yaygın biçimde pazarlanması ve kullanımının toplumsal olarak özendirilmesiyle yakından ilişkiliydi. Dönemin filmlerinde, romanlarında ve reklamlarında sigara; güç, cesaret ve modern yaşamla özdeşleştiriliyordu.
Kadınlarda sigara kullanımının yaygınlaşması ise pek çok ülkede erkeklere göre daha geç başladı. Tütün ürünlerinin kadınlara özgürlük, bağımsızlık ve modern yaşamın simgesi olarak pazarlanması, özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısında kadınlar arasındaki kullanım oranlarını artırdı. Akciğer kanserinin uzun yıllar içinde gelişmesi nedeniyle kadınlardaki hastalık ve ölüm oranlarındaki yükseliş de birçok ülkede erkeklerden daha geç ortaya çıktı.
Sigara ile akciğer kanseri arasındaki ilişkiyi güçlü biçimde ortaya koyan geniş kapsamlı epidemiyolojik çalışmalar 1950’li yıllarda yayımlandı. Bu bilimsel kanıtların ardından sigara karşıtı politikalar, uyarılar ve dumansız hava sahası uygulamaları gündeme geldi. Tütün kullanımının azaldığı ülkelerde akciğer kanseri oranları da zaman içinde düşmeye başladı. Ancak bu değişim, geçmişteki tütün kullanım alışkanlıklarına bağlı olarak kadınlarda ve erkeklerde aynı dönemde ve aynı hızda gerçekleşmedi.
4- Kadınlarda akciğer kanserinin görülme eğilimleri neden erkeklerden farklı seyredebilir?
Bu farklılığın başlıca nedenlerinden biri, tütün kullanımının pek çok ülkede kadınlar arasında erkeklere göre daha geç yaygınlaşmasıdır. Akciğer kanseri uzun bir gelişim sürecine sahip olduğu için geçmişteki tütün kullanımının etkileri yıllar sonra ortaya çıkabilmektedir. Bu nedenle görülme sıklığı ve ölüm oranlarındaki değişimler kadınlarda erkeklerden daha geç izlenebilir.
Çalışmalara ve toplumlara göre oranlar değişmekle birlikte, akciğer kanseri olgularının yaklaşık yüzde 10 ila 20’si yaşamı boyunca hiç sigara içmemiş kişilerde ortaya çıkmaktadır. Hiç sigara içmemiş kişilerde gelişen akciğer kanseri kadınlarda erkeklere göre daha sık görülmektedir. Pasif içicilik, hava kirliliği, radon, asbest ve diğer mesleki maruziyetlerin yanı sıra genetik yatkınlık ve tümöre özgü moleküler değişiklikler de bu grupta etkili olabilir.
Özellikle “light”, düşük katranlı veya filtreli olarak tanımlanan sigaraların daha az zararlı olduğu düşüncesi doğru değildir. Bu ürünler akciğer kanseri riskini azaltmaz. Güvenli sigara veya güvenli tütün ürünü yoktur.
5- Akciğer kanserinde erken tanı önemlidir. Kadınlar, özellikle sigara kullanan kadınlar, bu konuda ne yapmalıdır?
Başarılı bir tedavi için erken tanı çok önemlidir. Sigara kullanan kişilerin atabileceği en önemli adım, sigarayı bırakmaktır. Bu süreçte hastanelerdeki sigara bırakma polikliniklerinden ve sağlık profesyonellerinden destek alınabilir.
Geçmeyen veya giderek şiddetlenen öksürük, nefes darlığı, kanlı balgam, göğüs, sırt ya da omuz ağrısı, ses kısıklığı, tekrarlayan akciğer enfeksiyonları, açıklanamayan kilo kaybı ve sürekli yorgunluk gibi belirtiler ihmal edilmemelidir. Bu yakınmalar yalnızca akciğer kanserine özgü değildir; ancak özellikle uzun süre sigara kullanmış veya yoğun biçimde sigara dumanına maruz kalmış kişilerde mutlaka değerlendirilmelidir.
Belirtisi bulunmayan kişilerde rutin akciğer grafisi bir tarama yöntemi değildir. Yaşı, toplam sigara kullanım miktarı ve diğer risk özellikleri nedeniyle yüksek risk grubunda bulunan kişiler, düşük doz bilgisayarlı tomografi ile akciğer kanseri taramasına uygun olup olmadıklarını hekimleriyle görüşmelidir.
Kadınların “Sigara içmedim, bu nedenle akciğer kanseri olamam” düşüncesine kapılmaması da önemlidir. Risk faktörü bulunmasa bile uzun süren veya açıklanamayan solunum sistemi yakınmalarında hekime başvurulmalıdır.
6- Akciğer kanseri tanısı kolaylıkla konulabilir mi? Tanı sürecinde hangi yöntemler kullanılır?
Günümüzde görüntüleme ve girişimsel tanı yöntemlerindeki gelişmeler sayesinde akciğerdeki şüpheli oluşumlar ayrıntılı biçimde değerlendirilebilmektedir. Ancak yalnızca görüntüleme yöntemleriyle kesin kanser tanısı konulamaz.
Tanı sürecinde akciğer grafisi ve özellikle bilgisayarlı tomografiden yararlanılır. PET-BT, hastalığın yayılımını değerlendirmek ve evreleme yapmak amacıyla kullanılabilir. Manyetik rezonans görüntüleme ise başta beyin olmak üzere gerekli görülen belirli bölgelerin değerlendirilmesinde tercih edilebilir.
Kesin tanı için şüpheli dokudan örnek alınması ve bu örneğin patolojik olarak incelenmesi gerekir. Doku örneği bronkoskopi, görüntüleme eşliğinde iğne biyopsisi veya cerrahi yöntemlerle alınabilir. Günümüzde ayrıca tümörün moleküler ve biyolojik özellikleri de incelenmektedir. Bu incelemeler, özellikle hedefe yönelik tedavi ve immünoterapi seçeneklerinin belirlenmesinde önem taşır.
Dolayısıyla akciğer kanserinin tanısı yalnızca bir görüntüleme işlemiyle değil; radyoloji, göğüs hastalıkları, göğüs cerrahisi, patoloji, nükleer tıp ve tıbbi onkoloji gibi farklı uzmanlık alanlarının birlikte çalışmasıyla konulur.
7- Akciğer kanserinin tedavisi var mıdır? Tedavide başarılı sonuçlar alınabilir mi?
Akciğer kanseri; cerrahi, radyoterapi, kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler ve immünoterapi gibi farklı yöntemlerle tedavi edilebilir. Uygulanacak tedavi; kanserin türüne, evresine, moleküler özelliklerine ve hastanın genel sağlık durumuna göre belirlenir.
Erken evrede saptanan ve cerrahiye uygun olan hastalarda ameliyat, tam iyileşme şansı sunabilen temel tedavi seçeneklerinden biridir. Cerrahi uygulanamayan bazı erken evre hastalarda yüksek hassasiyetli radyoterapi yöntemleri de başarılı sonuçlar verebilir. Daha ileri evrelerde ise kemoterapi, immünoterapi ve hedefe yönelik tedaviler uygun hastalarda tek başına veya birlikte kullanılabilir. Son yıllarda bu alanlarda yaşanan gelişmeler, pek çok hastada yaşam süresinin ve yaşam kalitesinin artmasını sağlamıştır.
Tedavide başarıyı belirleyen en önemli unsurlardan biri hastalığın tanı anındaki evresidir. Bu nedenle belirtilerin ihmal edilmemesi, risk grubundaki kişilerin hekim değerlendirmesinden geçmesi ve uygun hastalarda tarama yapılması büyük önem taşır.
Sigara ve diğer tütün ürünlerinin kullanım miktarı ile süresi arttıkça akciğer kanseri gelişme riski de artar. Sigarayı bırakmak ise hangi yaşta olursa olsun yararlıdır. Bırakmayı izleyen 10 ila 15 yıl içinde sigaraya bağlı ek akciğer kanseri riski, sigara kullanmaya devam eden kişilere göre yaklaşık yarıya düşer.
Unutulmamalıdır ki akciğer kanseri yalnızca erkeklerin veya yalnızca sigara içenlerin hastalığı değildir. Kadınlarda da görülebilir ve erken tanı, tedavinin başarısını doğrudan etkiler.